Pengecualian audit untuk syarikat Sdn Bhd: siapa yang benar-benar layak

Pengecualian audit untuk syarikat persendirian telah wujud di Malaysia sejak 2017, tetapi peraturan yang menentukan siapa yang layak telah diganti pada penghujung 2024. Apa-apa tulisan tentang pengecualian audit sebelum tarikh itu menerangkan rangka kerja yang tidak lagi terpakai bagi tempoh kewangan semasa, dan itulah sebabnya ramai pengarah bekerja dengan ujian yang salah.

Rangka kerja yang terpakai sekarang

Arahan Amalan 10/2024, yang dikeluarkan oleh Pendaftar pada 16 Disember 2024 di bawah subseksyen 267(2) Akta Syarikat 2016, menetapkan kriteria kelayakan semasa. Ia terpakai bagi penyata kewangan dengan tempoh tahunan yang bermula pada atau selepas 1 Januari 2025. Arahan Amalan 3/2017 telah dibatalkan, tetapi ia terus terpakai bagi tempoh kewangan yang bermula pada atau sebelum 31 Disember 2024.

Kesannya, ujian yang betul bergantung pada bila tempoh kewangan itu bermula, bukan bila anda menyemaknya. Syarikat dengan akhir tahun kewangan bulan Jun masih berada di bawah rangka kerja lama bagi tempoh berakhir 30 Jun 2025, kerana tempoh itu bermula pada 1 Julai 2024.

Ujian dua daripada tiga

Di bawah arahan semasa, syarikat persendirian layak jika ia memenuhi sekurang-kurangnya dua daripada tiga kriteria berikut — bukan ketiga-tiganya — bagi tahun kewangan semasa dan bagi dua tahun kewangan sebelumnya.

• Hasil tahunan tidak melebihi ambang bagi fasa yang berkenaan. Hasil tidak termasuk pembalikan catatan perakaunan terdahulu, catatan berkaitan percukaian, pembalikan peruntukan, dan keuntungan daripada penyahiktirafan hartanah, loji, peralatan dan hartanah pelaburan.
• Jumlah aset dalam penyata kedudukan kewangan tidak melebihi ambang bagi fasa yang berkenaan.
• Bilangan pekerja sepenuh masa pada akhir tahun kewangan tidak melebihi had bagi fasa yang berkenaan. Pekerja sepenuh masa ialah pekerja bergaji yang bekerja sekurang-kurangnya enam jam sehari selama sekurang-kurangnya 20 hari sebulan, atau sekurang-kurangnya 120 jam sebulan, dan tidak termasuk pengarah dan pemegang saham yang bekerja sepenuh masa serta ahli keluarga atau rakan yang tidak dibayar atau menerima upah tidak tetap.

Syarikat dorman, dan syarikat yang tidak boleh layak

Syarikat yang dorman sejak diperbadankan, dan syarikat yang dorman dalam tahun kewangan semasa serta tahun kewangan sebelumnya, kekal dikecualikan atas dasar itu. Sesebuah syarikat adalah dorman dalam sesuatu tahun kewangan jika ia tidak menjalankan perniagaan dan tiada transaksi perakaunan berlaku, dengan mengecualikan transaksi yang timbul daripada kewajipan yang dikehendaki oleh undang-undang untuk dibayar serta kos berkaitan pematuhannya.

Beberapa kategori berada di luar arahan ini sama sekali:

• Syarikat persendirian dikecualikan yang memilih untuk memfailkan sijil berkenaan statusnya di bawah seksyen 260 Akta Syarikat 2016 sebagai ganti penyata kewangan.
• Syarikat awam, termasuk syarikat tersenarai.
• Syarikat persendirian yang merupakan subsidiari syarikat awam, atau yang berada di bawah kawalan bersama syarikat awam. Syarikat bersekutu kepada syarikat awam masih boleh layak jika ia memenuhi kriteria.
• Syarikat asing.
• Syarikat yang baharu diperbadankan dan tidak dorman, kerana ia tiada data kewangan bagi dua tahun sebelumnya.

Dua perkara lagi kerap disalah faham. Kriteria dinilai berdasarkan angka syarikat itu sendiri, bukan angka kumpulan disatukan, jadi syarikat induk dan subsidiarinya dinilai secara berasingan. Dan apabila undang-undang, pengawal selia atau garis panduan lain menghendaki audit dijalankan, kehendak itu mengatasi pengecualian ini.

Apa yang masih perlu dilakukan

Tiada borang permohonan dan tiada apa-apa untuk dipohon. Pengecualian ialah pilihan yang dibuat sendiri oleh syarikat yang layak, dan syarikat tetap bebas melantik juruaudit jika ia mahu. Syarikat bertanggungjawab menilai kelayakannya sendiri.

Apa yang tidak hilang ialah akaun. Syarikat yang dikecualikan masih perlu menyediakan penyata kewangan yang mematuhi piawaian perakaunan diluluskan yang berkenaan, mengedarkannya kepada ahli dalam tempoh yang dibenarkan Akta, dan memfailkan penyata kewangan tidak beraudit dengan SSM dalam tempoh 30 hari selepas pengedaran — bersama laporan pengarah, penyata oleh pengarah, akuan berkanun, dan sijil yang ditandatangani seorang pengarah yang mengesahkan kelayakan pengecualian dan bahawa tiada ahli menuntut audit dijalankan. Penjimatannya ialah yuran audit dan kerja lapangan, bukan kerja perakaunan di sebaliknya.

Layak bukan bermakna wajar

Kelayakan ialah soal undang-undang. Sama ada wajar menggunakannya pula soal komersial, dan jawapannya bergantung pada siapa yang bergantung kepada akaun anda. Penyata kewangan beraudit lazimnya dijangka oleh pemberi pinjaman yang menyemak kemudahan, oleh pihak yang berurusan dalam pajakan besar, oleh bakal pelabur dan pembeli semasa usaha wajar, dalam prakelayakan tender, dan di bawah perjanjian pemegang saham yang mensyaratkannya. SSM sendiri menyatakan bahawa beberapa agensi terus menghendaki penyata beraudit bagi tujuan pelesenan, geran dan pinjaman.

Ada juga satu mekanisme yang wajar diketahui. Ahli yang memegang sekurang-kurangnya 5% daripada syer terbitan, atau sekurang-kurangnya 5% daripada ahli yang berhak mengundi, atau Pendaftar, boleh menghendaki syarikat yang layak supaya mengaudit akaunnya melalui notis bertulis yang diberikan tidak lewat daripada satu bulan sebelum akhir tahun kewangan.

Kedudukan pertengahan yang munasabah bagi banyak syarikat kecil ialah mengambil pengecualian apabila tiada pihak berkepentingan luar yang bergantung kepada akaun, sambil mengekalkan simpan kira asas pada tahap yang mampu bertahan jika audit menjadi perlu kemudian.